Gen Z giữ hồn tiếng Quảng trong thời đại số

Thế nhưng, vẫn có những người trẻ chọn gìn giữ và lan tỏa bản sắc quê hương bằng những cách rất mới. Nguyễn Thanh Bình (sinh năm 2001, quê xã Tam Quang, huyện Núi Thành, Quảng Nam, nay thuộc TP.Đà Nẵng) là một ví dụ tiêu biểu. Thông qua kênh TikTok TiTun và YouTube TiTun 0208 với các video ngắn hài hước dạy tiếng Quảng Nam, thu hút hơn 1,6 triệu lượt thích cùng 5,5 nghìn người theo dõi, Bình góp phần cho thấy tiếng nói địa phương không hề lỗi thời, mà vẫn có thể gần gũi, sống động và hấp dẫn trong đời sống số hôm nay.

ẢNH: TGCC

Tình yêu dành cho tiếng Quảng của Thanh Bình

Câu chuyện của Nguyễn Thanh Bình không chỉ là hành trình sáng tạo nội dung trên mạng xã hội, mà sâu xa hơn còn là hành trình tìm lại tình yêu và sự tự tin với tiếng mẹ đẻ của mình - tiếng Quảng Nam mộc mạc, thẳng thắn nhưng giàu cảm xúc, một nét riêng khó trộn lẫn trên bản đồ ngôn ngữ Việt Nam.

Qua những chia sẻ của Bình, có thể thấy một thực tế buồn: không ít bạn trẻ gen Z từng vô thức xem giọng quê là điều cần giấu đi vì sợ bị trêu chọc hay kỳ thị. Điều đó không xuất phát từ bản thân tiếng Quảng, mà từ những tác động kéo dài khiến nhiều người dần mặc cảm với chính gốc rễ của mình.

Thanh Bình nhìn nhận câu chuyện này khá tỉnh táo. Theo anh, linh hoạt trong ngôn ngữ là điều cần thiết, giống như việc học tiếng Anh để hội nhập không đồng nghĩa với chối bỏ tiếng Việt. Tiếng phổ thông phục vụ giao tiếp chung, còn giọng vùng miền là bản sắc, ký ức và văn hóa của mỗi con người.

“Nỗi buồn lớn nhất không phải khi người khác trêu chọc tiếng Quảng, mà là khi chính người Quảng phán xét tiếng Quảng”, Bình chia sẻ. Với anh, đó là một dạng “tự chối bỏ mình”.

Từ những video hài hước và tích cực trên mạng xã hội, Thanh Bình mong góp phần xóa bỏ định kiến về giọng địa phương, để tiếng Quảng được nhìn nhận đúng với giá trị vốn có, đồng thời giúp người trẻ thêm tự tin với gốc rễ văn hóa của mình - đặc biệt trong bối cảnh Quảng Nam và Đà Nẵng đang bước vào giai đoạn sáp nhập.

Từ một nhà thiết kế đồ họa đến chuyên mục Tiếng Quảng Nôm cho người biết tiếng Việt

Trong thời đại mà trí tuệ nhân tạo (AI) len lỏi vào từng khâu của ngành sáng tạo, quyết định nghỉ việc của Thanh Bình trở thành một lựa chọn khác biệt. Anh rời vị trí thiết kế đồ họa khi cấp trên yêu cầu dùng AI thay thế tư duy con người. Từ tháng 4.2025, Bình vào TP.HCM làm freelancer để theo đuổi công việc yêu thích, đồng thời dành thời gian cho dự án gìn giữ bản sắc quê hương.

Kênh Titun cùng chuyên mục Tiếng Quảng Nôm cho người biết tiếng Việt không đơn thuần là sản phẩm giải trí, mà còn là hành trình tìm lại chính mình của một người con xứ Quảng xa quê. “Tôi không chê AI, nhưng không chấp nhận sự tôn sùng nó một cách vô trí”, Bình chia sẻ. Theo anh, nghệ thuật nếu thiếu trải nghiệm và sự thấu cảm chân thực sẽ chỉ còn là những khung hình vô hồn.

Tại TP.HCM, Bình dành nửa năm âm thầm trong căn phòng trọ nhỏ để xây dựng 12 nhân vật hoạt hình lấy cảm hứng từ chính những con người quanh mình. Anh mong chứng minh người Việt không chỉ biết gia công cho nước ngoài, đồng thời tiếp thêm niềm tin cho những người trẻ theo đuổi ngành sáng tạo giữa kỷ nguyên máy móc.

ẢNH: TGCC

Chuyên mục Tiếng Quảng Nôm cho người biết tiếng Việt đến với Thanh Bình như một cơ duyên. Sau khi đọc cuốn Người Quảng Nam của tác giả Lê Minh Quốc, anh nhận ra nhiều điều bình dị quanh mình đang dần biến mất.

Bình chọn tiếng Quảng làm chất liệu không phải vì tính “chuẩn mực”, mà bởi sự chân thật và gần gũi của nó. Qua những video hoạt hình hài hước, anh lồng ghép nỗi mặc cảm vùng miền mà nhiều người con Quảng Nam từng trải qua khi xa quê.

Mỗi video của Titun xoay quanh những chủ đề đời thường như cách gọi tên trái cây, nghề nghiệp hay các câu giao tiếp quen thuộc, được Bình tự lồng tiếng bằng chất giọng Quảng Nam mộc mạc. Chính điều đó tạo nên sự gần gũi, thú vị và sức hút riêng cho kênh.

“Tôi không nghĩ mình đang gánh trách nhiệm lưu giữ văn hóa gì lớn lao, tôi chỉ muốn tìm một cách mới để nó không bị lãng quên”, Bình chia sẻ. Với nhiều người Quảng xa quê, Titun là nơi gợi lại ký ức tuổi thơ chỉ qua vài tiếng “chi, rứa, mô, tê”. Còn với khán giả ở những vùng miền khác, đó là một trải nghiệm văn hóa mới mẻ và đầy cảm xúc.

Và hành trình xa hơn...

Trong giới sáng tạo nội dung, Thanh Bình chọn một lối đi riêng: đưa văn hóa xứ Quảng từ những con đường làng bước vào đời sống số. Với anh, văn hóa không cần bị “biến dạng” để trở nên mới mẻ, mà chỉ cần một hình thức trẻ trung, phù hợp với thời đại.

Bình ấp ủ xây dựng một kênh nội dung thuần chất Quảng, kể những câu chuyện về văn hóa, lịch sử, con người và địa lý xứ Quảng bằng cách thể hiện hiện đại, thay vì chỉ dừng ở việc dạy tiếng địa phương.

“Nếu có nhà đầu tư, tôi muốn làm một cuộc cách mạng hình ảnh về văn hóa Quảng. Còn nếu không, tôi vẫn làm, chỉ là chậm hơn”, Bình nói. Anh chấp nhận làm thêm các nội dung giải trí theo xu hướng để tạo thu nhập, nhưng mục tiêu lâu dài vẫn là đưa những câu chuyện quê hương đến gần hơn với công chúng hôm nay.

Bình không nhận mình là người “bảo tồn di sản”, mà chỉ là người “nhắc nhớ”. Với anh, đó là cách để người Quảng thêm tự hào về bản sắc quê hương và mang tinh thần ấy vào công việc, cuộc sống hằng ngày.

Nhìn lại hành trình từ căn phòng trọ nhỏ ở TP.HCM, Thanh Bình tin rằng công nghệ có thể thay đổi, nhưng những giá trị thuộc về nguồn cội, nếu được kể bằng sự chân thành, vẫn sẽ luôn có chỗ đứng trong lòng công chúng.